"We zijn allemaal verlicht"

Tony Samara is een Westerse sjamaan en goeroe. Hij woonde als tiener twee jaar in een zenboeddhistisch klooster en werkte tien jaar met sjamanen in Zuid-Amerika. De lezingen en retraites die hij wereldwijd geeft om zijn spirituele inzichten te delen, worden doorgaans drukbezocht. "Spiritualiteit kan heel praktisch zijn. Het is niet alleen zitten mediteren, maar ook bewust omgaan met je werk, je partner of je kinderen."

Atheïstisch diplomatengezin

Het spirituele bewustzijn van Tony Samara (41) was al vroeg gewekt. Als oudste van drie zonen van een Grieks-Egyptische vader en een Noorse moeder, wordt hij geboren in het dorpje Hastings in Zuid-Engeland. Hij groeit op in Egypte waar zijn ouders op de ambassade werken. Samara was een ongewoon kind. Hij ving bijvoorbeeld gedachten op van mensen om hem heen en was helderziend. Op zijn zesde wilde hij geen vlees meer eten, omdat het verkeerd voelde dat dieren daarvoor moesten lijden. Dat maakte hem tot een buitenbeentje in het atheïstische diplomatengezin. "Op de privé-school waar ik les had, was ik me ervan bewust dat aan de ene kant van het hek iedereen het goed had en dat aan de andere kant armoede heerste. Door de spijlen van het hek gaf ik mijn zakgeld weg aan arme kinderen." Hij leert liever buiten, in de natuur, dan op school. Als zevenjarige zag hij een groepje mensen dat een jonge kraai wil verdrinken. "Hoe kan ik dat verhinderen?", vroeg hij. Het antwoord lag voor de hand. Snel fietste hij naar huis om geld te halen en de kraai te kopen. "Ik hield het als huisdier. Dat was mijn eerste sjamanistische daad."

Het goddelijke aspect

Als ik Tony Samara tijdens een lezing in Zutphen voor het eerst zie, ben ik aanvankelijk lichtelijk teleurgesteld. Hij ziet er ouder en doorleefder uit dan op de flyer die mijn nieuwsgierigheid wekte. Daarop staart een knappe jongeman mysterieus lachend in de verte. Ik ben naar ?The Inner Way to reawakening?-lezing gekomen om te horen welke spirituele wijsheid zo?n jonge ?goeroe? kan hebben. Voor ons zit een tengere, mediterrane man met lang donker haar en lichte, vriendelijke ogen. Hij vertelt ondermeer over relaties, over de relatie met ons innerlijke Zelf dat bestaat uit een mannelijke en vrouwelijke kant. "Als die twee kwaliteiten, die diep in het DNA van onze cellen geworteld zijn, in harmonie zijn met elkaar, maken we makkelijker contact met het goddelijke aspect in onszelf." Terwijl ik op de gang mijn huilende baby troost, doen de aanwezigen een actieve meditatie om die twee kanten in evenwicht te brengen en levenskracht door hun lijf te voelen stromen. Aan het eind van de lezing wijst Samara op de mogelijkheid om een maand later in Barchem een driedaagse ?relationships retreat? te volgen. Misschien komt het doordat ik maar de helft van de tijd in de zaal zat, maar ik ben niet helemaal overtuigd. Zijn levensverhaal, dat hij tijdens de lezing kort aangestipt heeft, is echter zo intrigerend, dat ik meer over hem wil weten.

Spiegel

Op een prachtige herfstdag zoek ik Samara op in Loenen, waar hij met zijn gezin en een aantal medewerkers van de Samara Foundation het afgelopen half jaar in een vakantiehuisje in het bos heeft gewoond. Binnen staan en liggen overal spullen. Het gezelschap vertrekt over enkele dagen naar Costa Rica, waar Samara een veertigdaagse retraite gaat geven. In de kleine, maar knusse woonkamer vertelt hij zijn verhaal. Zijn vrouw Sylvia serveert thee, terwijl zijn jongste zoon Tavi (9 maanden) aan onze voeten rondscharrelt. Als ik vraag hoe ik zijn werk moet omschrijven, lacht Samara. "Mensen noemen me een spirituele gids, leraar of goeroe. Mijn doel is dat we ons allemaal herinneren wie we zijn", legt hij uit. "Iedereen is geboren met een gevoel van innerlijke vrijheid. We zijn allemaal verlicht. Dat deel van onszelf zijn we alleen vergeten, omdat we verstrikt zijn geraakt in allerlei ?programma?s van het ego?. Ik probeer mensen de weg terug te wijzen naar hun eigen wijsheid, hun innerlijke goeroe. Ik wil ze inspireren tot een dieper bewustzijn van hun eigen spirituele ontwikkeling. Daarbij kunnen ze mij als een spiegel of referentiepunt gebruiken." Samara werkt met mensen tijdens lezingen, retraites, ?detox?-programma?s, maar ook een op een. Een terugkerend thema in zijn werk is ?relaties?, de relatie met jezelf, je partner, ouders en kinderen. "Ik heb geen kant-en-klaar recept voor hoe je verlichting bereikt. Ik laat mensen ervaren hoe ze kunnen ontspannen en meer vreugde kunnen krijgen in hun dagelijks leven."

Levensvragen

Als kind was Samara vaak ziek, als gevolg van aangeboren bloedarmoede. "In bed liggen gaf me de kans om over dingen na te denken. Het verandert je perceptie van alles." Op zijn vijftiende worstelt hij met grote levensvragen. Zijn ouders zijn gescheiden en hij is met zijn moeder en broers verhuisd naar Noorwegen. "Ik groeide op in twee extreme situaties: als kind hadden we alles en na de scheiding hadden we niks meer. Ik zag daar de zin niet van in." Na een ontmoeting met Boeddhistische lama?s begint hij zelf thuis te mediteren en neemt hij les bij een zenmeester. "Een van mijn jongere broers kwam een keer mijn kamer binnen en zag me op een meditatiekussen zitten met kaarsjes om me heen. Hij stond perplex. Mijn ouders en broers begrepen totaal niet waar ik mee bezig was." Als achttienjarige verhuist hij daarom naar een zenboeddhistisch klooster in Californië. "Daar voelde ik me voor het eerst echt thuis."

Gelukzaligheid

"In het klooster veranderde mijn leven. Ik begreep voor het eerst dat ik een spiritueel leven wilde leiden." In het begin valt het Samara zwaar om twintig uur achter elkaar te mediteren in lotushouding, maar na twee jaar gaat het strenge kloosterleven hem moeiteloos af. "Het klooster lag hoog in de bergen, de gemeenschap was geweldig en ik kwam met mijn zenmeester Roshi dicht bij het inzicht wat spiritualiteit betekent. Ik had een staat van gelukzaligheid bereikt." Op dat moment besluit hij het klooster te verlaten en naar New York te gaan. "Ik wilde zien hoe wat ik geleerd had paste in de ?echte? wereld. Of ik in zo?n grote, hectische stad ook spiritueel bezig kon zijn. Dat bleek erg moeilijk. Ik raakte af en toe behoorlijk de weg kwijt. Wat me overeind hield was de haast militaire discipline waarmee ik had leren mediteren. En de les om te focussen op wat echt belangrijk was." Als hij 21 is krijgt hij een beurs om mariene biologie te studeren in Australië. Nadat hij zich anderhalf jaar lang theoretisch met watersystemen heeft beziggehouden, wil Samara het geleerde in praktijk gaan brengen. Hij reist naar het het Amazonegebied - een kwetsbare rivierdelta- om het regenwoud te gaan redden.

Moeder Aarde

In Brazilië komt Samara terecht in een gemeenschap van Ayahuasqueros sjamanen, die hem in hun midden opnemen en hem inwijden in hun eeuwenoude kennis, geneeswijzen en sjamanistische zienswijze. "Mijn eerste ervaring daarmee vond plaats vlak na aankomst. Terwijl we met een groepje de rivier afzakten in een kano, werd de voorste man gestoken door een zwerm bijen. Ik was ongerust en voelde een diep medelijden met de man. De rest begon tot mijn verbijstering te lachen. Later legden ze uit dat het energielichaam van de man die dodelijk gewond was, al genoeg angst leed. Lachen helpt het lichaam om de angst los te laten in plaats van haar te vergroten. Als iedereen zo negatief en egocentrisch gereageerd had als ik, zou die man zeker zijn gestorven." Samara leerde het lichaam, de tempel van de ziel, te reinigen door dagenlang te vasten, met mensen te werken in hun dromen en om medicinale plantenextracten te bereiden. "Niet het regenwoud, maar ikzelf werd daar gered. Ik vond mijn contact met de natuur terug en daarmee een wezenlijk deel van mezelf." Vervolgens reist hij naar het Andesgebergte in Peru, waar hij nog negen jaar met sjamanen werkt. "Ik realiseerde me op een gegeven moment dat ze me ingewijd hadden, zodat ik hun kennis kon overbrengen aan de rest van de wereld." Hij richtte de Samara Foudation op en geeft nu wereldwijd lezingen en retraites. Vorig jaar verscheen het nog niet vertaalde boek La sagesse du shaman. Retrouver sa connexion perdue avec l?universe, over zijn sjamanistische ervaringen. "Sjamanen zien Moeder Aarde als een spirituele gids die toewerkt naar harmonie in alle aspecten van het leven. De Ayahuasqueros zien het regenwoud als een deel van henzelf. Alles is één. Alle informatie die we nodig hebben in het leven, is aanwezig in ons diepste wezen. Het volstaat simpelweg om jezelf te openen voor die innerlijke wijsheid." Voor de Peruaanse Huachuma sjamanen maken de traditionele geneeswijzen en hun spirituele ontwikkeling deel uit van hun dagelijkse bezigheden. Dat is ook de belangrijkste les die Samara wil overbrengen: dat spiritualiteit heel praktisch kan zijn.

Bankbediende

"Veel mensen denken dat je eerst een ideale situatie moet creëren, voordat je spiritualiteit kunt beoefenen. Maar spiritualiteit is niet alleen op een mooie plek zitten mediteren, ver weg van het lawaai van de wereld. Het is ook de manier waarop je met je naasten omgaat." Een moeder kan volgens Samara spiritualiteit leggen in de omgang met haar kind. Door niet op het kind te reageren vanuit haar ?ego?, maar vanuit haar hart. "Een kind is geen bezit, maar een op zichzelf staand uniek wezen. Vaak proberen we dat wat ontbreekt in ons eigen leven, te vervolmaken in onze kinderen. Het is fijn als mensen om je heen je daarop wijzen. Sylvia en ik laten onze kinderen doen wat ze willen. We brengen daar geen grenzen in aan. Wel vragen we waarom ze iets willen doen. Waarom wil je in die boom klimmen? Als ze daar een goede reden voor hebben, mogen ze dat doen." Ook in je werk kun je volgens Samara spiritualiteit beoefenen. In de manier waarop je bijvoorbeeld als bankbediende je klanten behandelt. "Als iemand naar je toe komt die boos en ongeduldig is, kun je dat zien als een kans om rustig te blijven en zo spiritueel bezig te zijn. Op een hogere post in diezelfde bank kun je proberen je invloed zo aan te wenden, dat het geld in ethische zaken wordt belegd in plaats van bijvoorbeeld in wapens."

Tempel

Ondertussen is zijn dochtertje Shara (4) weer terug van de buren, waar ze de hele middag heeft gespeeld. Sylvia laat weten dat ook Sai (9) zo uit school komt en het dan gedaan is met de rust. Een mooi moment om ons gesprek af te ronden. Samara gaat zich voorbereiden op de lezing van vanavond, de laatste in Nederland voor een poosje. "Als we terug zijn uit Costa Rica, verhuizen we naar Spanje. We hebben hier zoveel mensen ontmoet dat het mogelijk is om jaarlijks lezingen en retraites te houden in Nederland. In Spanje zijn we bezig een toevluchtsoord te creëren, ver van de bewoonde wereld." Even krijg ik het gevoel dat hij zichzelf tegenspreekt. Om spiritueel bezig te zijn hoefde je je toch niet af te zonderen? Maar dan vervolgt hij: "Voor sommige mensen is het nodig om tot zichzelf te komen, weg van allerlei afleidingen. Maar natuurlijk draagt ieder van ons zo?n toevluchtsoord in zichzelf mee."

Lotushouding

Avonds zit ik weer in de zaal. Ditmaal zonder kind. Met zachte stem legt Samara uit dat hij geen urenlang verhaal gaat afsteken, maar ons iets wil laten ervaren. Want dat is de essentie van zijn werk. "Spiritualiteit moet praktisch zijn." Hij vraagt ons om aanwezig te zijn in het moment. ?The whirling meditation?, is bedoeld om lichaam, geest en emoties tot rust te laten komen. "Dat is een van de belangrijkste voorwaarden voor spiritualiteit." In kleermakerszit, of voor gevorderden in de lotushouding, cirkelen we twintig minuten lang ons bovenlijf van voren naar achter terwijl we op de uitademing ?Hooooo? chanten. Van het rondcirkelen en het geluid van twintig stemmen die samenvallen en weer een voor een oplossen, raak ik bijna in trance. Na afloop vraagt iemand of het verschil maakt in welke richting je cirkelt. "Er is een voorkeurskant, maar die ontdek je vanzelf", is zijn reactie. "Misschien geef je gemakkelijker dan dat je ontvangt", antwoordt hij op mijn vraag of het normaal is dat ik veel korter inadem dan ik uitadem bij de oefening. Ik bloos. Raak. Veel van wat Samara vertelt wist ik op een of andere manier al, maar hij heeft de gave om het zo over te brengen dat het voor het eerst echt binnenkomt. Een beetje verlicht stap ik het duister in.